De Telegraaf, 15 februari 1997, Milco Aarts

Discussies na serie gezinsdrama's laaien hoog op: Hoe komt het zo ver?

Wraak via je kinderen, dat doe je niet

Albert Streep, vader die zijn kinderen niet mag zien, op zijn kruistocht door Nederland. Het is ook een waarschuwing aan mensen: Ik nu, morgen U! Foto: Frank van den Berg.

Nog nooit eerder was Nederland getuige van een serie kindermoorden. Veroorzaakt door onverwerkte, zware emoties die van eerbare huisvaders onbegrijpelijke moordenaars maken. Terughoudendheid in de berichtgeving wordt gepredikt, maar een onderzoek naar de Waarom-vraag dringt zich op. Hoe komt iemand zo ver? Is dit soort drama's te vermijden? Welke oorzaken zijn aan te wijzen? Het omgangsrecht lijkt een belangrijke oorzaak te zijn. Jaarlijks lopen honderden vaders na een scheiding tegen een rechterlijk verbod aan, mogen ze hun kinderen nooit meer zien, leven ze tussen wanhoop en woede. Een rechter, advocaten en 'dwaze' vaders over een van de wreedste kanten van het familierecht: "Het ligt voor de hand dat omgangsrecht een rol heeft gespeeld in de kindermoorden."

Waspik/Hoorn, zaterdag
Of er een verband is tussen de kindermoorden en de ellende van vaders die hun kinderen niet meer mogen zien van de rechter? Jacques van Eersel, voorzitter van de Stichting Kind en Omgangsrecht, hapt naar adem, maar hij beheerst zich en pakt twee rouwkaarten van de kast. Zegt: "Twee lllaJ1llen die ik tussen Kerst en Oud en Nieuw heb opgevangen. Vorige maand heeft de een zijn polsen doorgesneden en is de ander van een flat gesprongen. Ze mochten hun kinderen niet meer zien, zijn gewoon gek geworden van wanhoop."

"Een van de mannen kwam uit Zoetermeer en was docent op een Universiteit. "Zijn vrouw beschuldigde hem van incest, maar dat is later voor de rechtbank weerlegd. De man is door hele diepe dalen gegaan. Zijn vrouw was spoorloos met de kinderen. Toen hij hoorde dat ze in Tilburg zouden zitten, heeft hij daar zes weken bij alle scholen staan posten in de hoop ze te zien. Toen hij hier kwam, was hij stuk. Hij zei steeds: wie moet ik straffen, wie? Mijn vrouw, mijn kinderen, mezelf? Achteraf gesproken mag je bijna blij zijn dat hij alleen zelf uit het leven is gestapt."
Van Eersel woont in Waspik op 500 meter van zijn eigen kinderen. Toch mag hij ze al tien jaar niet zien. Niet van zijn ex-vrouw, dus ook niet van de rechter. De besnorde Brabander oogt permanent boos. Hij praat niet, hij schreeuwt gecontroleerd. Zijn huis is groot, zo heeft hij een paar kamertjes over voor vaders die even opvang behoeven. Ze komen langs of bellen de oudste stichting in Nederland die strijdt voor de rechten van gescheiden vaders. Zuchtend: " Al jaren proberen we de mensen duidelijk te maken dat kinderen ouders hebben, niet alleen moeders dus:"


Juridisch
Jacques van Eersel, voorzitter van de Stichting Kind en Omgangsrecht met een rouwkaart in zijn handen: Ik schat dat we afgelopen jaar bij 12 mannen de moordplannen uit hun hoofd hebben gepraat. Foto: Will Dekkers. De voorzitter heeft, zegt hij, heel veel ellende voorbij zien komen. Ook mannen die later zouden moorden. "De ellende is dat je ze er vooraf nooit uitpikt. In Brabant hebben we de laatste tijd al drie moordzaken gehad. Maar een is er in de publiciteit gekomen. Dat betrof een man die bij me was geweest omdat zijn vrouw hem pertinent de toegang tot zijn kinderen bleef weigeren. 'Wat kan ik juridisch nou doen', vroeg hij steeds, 'ik heb een omgangsregeling, maar daar schiet ik dus niets mee op'. Op een gegeven moment belde hij me om die uur 's nachts op. 'Spijt me dat ik zo laat stoor, maar dat juridische gedeelte, leg me dat nog eens uit'. Toen ik zei: Volgens mij heb je geen poot om op te staan, zei hij: 'Dan moet ik het recht in eigen hand nemen' en hij hing op. De volgende dag toen ik het nieuws aanzette, hadden ze het over hem: Man vermoordt vrouw in Dussen. " Ongeveer in dezelfde tijd vermoordde een dolgedraaide vader in Limburg zijn kinderen in een busje. Ook hij had hulp gezocht bij Van Eersel en consorten. "Een paar jaar terug kregen we alleen mensen die over zelfmoord praatten, pas nu wordt ook openlijk over moord gesproken", zegt Van Eersel. "Ik schat dat we afgelopen jaar minstens twaalf mensen dit soort plannen uit hun hoofd hebben weten te praten."

Maar niet alle vaders hebben recht op een omgangsregeling, vindt de Bond van Gescheiden vrouwen Divortium. De voorzitter, die om persoonlijke redenen niet bij naam genoemd wil worden, zegt: "We hebben veel te maken met vrouwen die met fysiek geweld worden bedreigd, die als ze bij ons op spreekuur komen, uitdrukkelijk vragen om hun adres aan niemand te geven. Dan moet er ook geen omgangsregeling komen. Maar wij hebben eveneens oog voor de gevallen waarin de vader duidelijk goedwillend is en toch de kinderen moet missen. Dat zijn drama's die we proberen te voorkomen. Betrekje man bij de kinderen, adviseren we de vrouw dan, doe het voor hen. Lukt het toch niet, want mensen, ook vrouwen, zijn niet altijd engelachtig, dan zie ik niet snel een oplossing voor die mannen. Ik zou zeggen: blijf aan ze denken, blijf kaartjes sturen op verjaardagen, want ooit komt er wel een bericht door. Maar blijf positief, blijf hopen. We zien namelijk dat eigenlijk alle kinderen in hun pubertijd op zoek gaan naar hun vader."

In ten minste drie van de kindermoorddrama's van de laatste tijd speelde een onverwerkte echtscheiding een rol. De vader die geen vader meer mag zijn omdat de rechter in negentig procent van alle scheidingen de kinderen aan de moeder toewijst. Meestal komen de ouders zelf een bezoekregeling overeen, maar soms ontaardt de ruzie rond de scheiding in zo'n veldslag dat een de partij elke toegang tot de kinderen wordt ontzegd. In de praktijk is het dan de vader die in het stof bijt. Naar schatting tweeduizend keer per jaar loopt het conflict zo hoog op dat de rechter als breekijzer moet werken.
"Er is een gezegde dat volgens mij helaas waar is: als er bij een omgangsregeling een rechter aan te pas komt, is de regeling gedoemd te mislukken", zegt Janneke Dippel, familierecht-advocate in Hoorn. " Als een moeder weigert mee te werken komt er geen regeling van de grond. De moeder heeft de touwtjes in handen. En maar al te vaak speelt rancune een rol die niets met de kinderen te maken heeft. Of de man heeft een nieuwe vriendin, of hij was geen goede echtgenoot; nooit thuis, maar altijd een getapte jongen aan de toog. Bij elke scheiding verwijten partners elkaar van alles, maar het gaat te ver om kinderen voor wraak te gebruiken. Zeker als je ziet wat voor emotionele ramp dat veroorzaakt bij de man. Die wanhoop is niet te dragen. Ik denk dan ook dat het haast voor de hand ligt dat het omgangsrecht een rol kan spelen bij de recente drama's."
Dippel en haar maat Annete Lunshof voeren een praktijk voor evenveel mannelijke als vrouwelijke cliŽnten. Ze zien ook gevallen waar het goed is dat een omgangsregeling wordt afgewezen. "Ik krijg hier mishandelde vrouwen", zegt Dippel. In zaken waar geweld geen rol speelt, neigt ze toch naar de kant van de man. " Je kunt het zo zeggen: ik praat met de vrouwen, maar steun de mannen. Er zijn vrouwen die het belang van een omgangsregeling absoluut niet begrijpen. Als ze bij me komen en zeggen: 'ik wil niet dat hij de kinderen ziet', probeer ik de zaak om te draaien. Stel nou, zeg ik dan, dat hij de kinderen had en jij ze niet mocht zien, hoe zou je dat vinden? Soms willen ze echt niet. In zulke situaties kun je naar mijn gevoel zeggen dat omgangsrecht tot onrecht leidt." "Wat je in dat soort zaken ook ziet dat er plotseling halverwege de procedure van maanden, soms jaren, de beschuldiging van incest opduikt", zegt Annette Lunshof. "0p zo'n moment roept dat vraagtekens op. ledere advocaat in het familierecht heeft daar ervaring mee. Of zo'n beschuldiging waar is, weten we natuurlijk nooit, maar het is wel de reden waardoor de vader zijn kinderen nooit meer zal zien. Dat zijn emotionele klappen voor die man. Nu raakt de incest-beschuldiging een beetje uit de mode. Het zou kunnen dat het volgende verwijt wordt: ik ben bang dat mijn ex-man de kinderen iets zal aandoen."

Albert Streep is nog van de oude stempel. De ex-marineman en beveiligingsbeambte uit Heemskerk is een van de velen die incest zou hebben gepleegd. De beschuldiging kostte hem het contact met zijn kinderen. "Mijn wereld stortte compleet in", zegt hij. "Ik kon niet meer werken, niet meer leven. Ik ben anderhalf jaar van de kaart geweest. Pas toen kwam ik tot m'n positieven en dacht ik: als ik toch beschuldigd word wan incest, dan moet ik maar veroordeeld worden. Ik wil een uitspraak! " Streep vervoegde zich bij de officier van justitie, maar die schoof de zaak voor zich uit. Net zolang tot zij verjaard was. Sorry, geseponeerd, kreeg Streep, inmiddels WAO'er, te horen. "Dat was pas een klap in m'n gezicht. Ik heb daar staan schreeuwen: waar zijn mijn grondrechten? Ik zou mijn kinderen, het liefste wat ik had, hebben misbruikt en ik mocht me niet eens verweren!" Streep schreeuwt nog als we hem spreken, net als bijna elke 'dwaze vader' die we tegenkomen. In 1990 kwam hij thuis om te ontdekken dat zijn vrouwen zijn zoontje en dochtertje voorgoed waren vertrokken. Tot 1995 heeft hij gevochten om ze te zien. Toen hield het op. "Ik was voor de derde keer in beroep gegaan om zo een omgangsregeling af te dwingen, maar de rechter kwam naar me toe en zei: 'Ik heb met uw kinderen gesproken en zij willen hun pappa niet meer zien'. Hoe kunnen ze dat nou weten, heb ik gezegd. Wim was vier jaar toen hij me voor het laatst zag. Susan was nog geen twee, zij kent haar vader niet eens, en haar vader kent haar niet meer." Voor het eerst praat hij zacht: "Ze waren te geÔndoctrineerd Maar hier stopte het: ik zal nooit tegen mijn eigen kinderen vechten."

Wel wil hij er alles aan doen om ze - later wellicht - te kunnen tonen dat hij er alles aan gedaan heeft om bij ze te zijn. Op 13 september 1993 ging Albert Streep in zijn eentje de straat op met een protestbord op zijn schouder. Wit blad, rood hart en in dat hart de tekst: Vader mist kind. "Het is ook een waarschuwing", zegt Streep, "Ik nu, morgen misschien u. " Hij is er bijna een bekende Nederlander mee geworden. Streep zwerft door heel het land "Op een bepaald moment liep ik in Groningen op de Herenstraat. Ik was al op de Grote Markt geweest en ik dacht: dan moet A-Kerkhof hier ook ergens zijn. Dat wist ik nog van het Monopoly-spel. Nu was ik in Amsterdam al op de Kalverstraat en de Leidsestraat geweest en toen dacht ik: ik loop gewoon het hele bord. " Op de Rotterdamse Blaak had hij het spel gerond "Vond ik ook symbolisch. In Rotterdam is in de oorlog het hart eruit gebombardeerd, zo voel ik wat mij overkomen is ook. "

Logeren
Hij verzamelde meer dan 10.000 handtekeningen die hij met een petitie aan de Koningin rechtte. De boodschap: maak dit onrecht weer recht. "Je komt in een wereld van Kafka terecht, een wereld waarin je plotseling bedreigd wordt door allerlei instituten met de vreemdste besluiten. Als ik de eerste uitspraak van de rechter lees, staat daarin: u mag uw kinderen eenmaal in de veertien dagen op zaterdagmiddag zien. Maar ze mogen niet blijven logeren, want dat acht de moeder niet in het belang van de kinderen. Ha! Vertel mij eens: kan een kind wel bij zijn vader logeren? Daar is hij toch gewoon! De moeder was nooit thuis als ik de kinderen kwam halen, maar geen rechter die wilde ingrijpen."

De oppositie kwam niet alleen vanuit de rechterlijke macht of van zijn ex-vrouw. Ook tijdens zijn protestmarsen is het al vaak misgegaan. "Ik ben beschimpt, beledigd, bespuugd, bedreigd en in elkaar geslagen. Op de markt in IJmuiden viel een man me zo aan dat ik tussen de rekken met bikini's terechtkwam. Ook werden er veel grappen gemaakt, zo van: 'ik mis m'n kind niet' of 'ik mis m'n hond, m'n centen', etcetera. Toch krijg ik ook veel goede reacties. Elk uur dat ik op straat ben, komt er wel iemand naar me toe, die zegt: dit is mij ook overkomen. En nu, de laatste anderhalve maand, verandert de stemming wezenlijk. Dat heeft te maken met die kindermoorden. Ik ben niet automatisch de dwaas, nee, het kwartje begint eindelijk een beetje te vallen. Maar wat moet er veranderen? Moet het huidige omgangsrecht de helling op? Of moet er een totaal nieuw systeem komen, een co-ouderschap, gedeelde verantwoordelijkheid, zoals bijvoorbeeld de Franse wet voorschrijft? Professor dr. K.J. Doek van de Vrije Universiteit van Amsterdam halt zijn schouders op. De specialist Jeugd en Familierecht en plaatsvervangend rechter heeft in zijn lange loopbaan al te veel regels zien veranderen om nog onder de indruk te raken. "Ik ben bang dat de extreme excessen die we nu hebben zien ontstaan, mannen die in uiterste wanhoop hun kinderen vermoordden, niet met regels zijn uit te bannen. Ik denk dat het antwoord eerder moet komen van een betere hulpverlening en meer voorlichting. Een Postbus 51 campagne zou mijns inziens heel nuttig zijn om mensen duidelijk te maken dat de kinderen ook na de scheiding dolgraag beide ouders willen houden. " "Verder zouden rechters moeten beschikken over een eigen inzetbare dienst, die a la minute op onderzoek kan worden uitgestuurd. Wordt een vader van incest beschuldigd, dan moet er binnen 14 dagen helderheid zijn over de waarschijnlijkheid daarvan. Nu sleept zo'n kwestie maanden voort De procedure raakt vreselijk vertraagd en uiteindelijk is er nog geen duidelijkheid. En wat doe je dan als rechter? Je neemt het zekere voor het onzekere en je zegt: 'helaas meneer, voor u geen omgangsregeling'. Er zijn mannen die daarop stuklopen, zwaar gefrustreerd raken en met hun woede blijven rondlopen."

Begeleider
Bemiddeld moet er worden, vindt de professor/rechter, liefst in een zo vroeg mogelijk stadium. "Op het moment dat de scheiding wordt aangevraagd. Dan zouden de partijen rond de tafel moeten worden gezet. Het getouwtrek om de kinderen is immers nog niet begonnen. In conflictueuze situaties zou je een professioneel begeleider moeten inzetten die een regeling tot stand brengt. Die bezoeken aan de vader begeleidt en het overleg tussen de ouders in stand houdt. En die, mocht alles mislukken, ook een luisterend oor blijft bieden aan de vader. " Als samenleving moeten we zijn voorstellen serieus nemen, meent Doek, verwijzend naar de recente reeks kindermoorden. " Als overheid ben je verplicht het maximum te doen om deze drama's te voorkomen. De huidige aanpak faalt, is ontoereikend Ik vind dat de politiek een morele verantwoordelijkheid heeft om geld en middelen beschikbaar te stellen." Toch blijft er een maar, een omstandigheid waarin alles, ook nieuw beleid, zal blijven steken. Doek: "Er is geen enkele maatregel die gevoelens kan regeren, die opgewassen is tegen intense haat. En niets is zo onvoorspelbaar als de mens."

omgangsonrecht